Chương 17: Bài Ru Lệch Vần

“Hát tiếp đi,” Vĩnh Thành nói, giọng nhẹ như đang nói với một con chim đậu trên vai. “Cứ hát như lúc nãy. Đừng nhìn anh.”

Linh nhìn anh đúng ba giây, rồi nhún vai và hát tiếp, vì cô bé chưa bao giờ biết từ chối một người lớn chịu nghe mình hát. Trụ đá sáng dần theo từng câu: “Hòn đầu gọi gió trên đồi, hòn hai giữ nước mạch trôi âm thầm…”

Đến câu thứ năm, Linh hát: “Hòn ba nằm dưới cội đa.”

Ánh sáng khựng lại, nháy hai lần như ngọn đèn dầu gặp gió, rồi tắt phụt. Những đường xoắn ốc trở về màu xám. Linh chưa kịp hát sang câu sau thì Xuân đã đặt tay lên vai cô bé, ra hiệu dừng.

“Hát lại câu đó,” Vĩnh Thành bảo. Linh hát lại. Trụ đá không phản ứng.

Anh nhặt một que củi, ngồi xổm xuống đất, chép cả bài ra nền đất ẩm, mỗi câu một hàng, rồi gạch dưới chữ cuối của từng câu. Ông Cần lần đầu tiên bước qua rìa khoảng trống, đi chậm đến đứng sau lưng anh để nhìn.

“Linh hát đúng nhịp, nhưng bài này có vấn đề,” Vĩnh Thành nói. “Thơ lục bát nối vần như mắt xích. Câu bốn kết bằng chữ thầm, thì chữ cuối câu năm phải vần với thầm. Rồi chữ thứ sáu của câu sáu, chữ đầm, lại phải vần với chữ cuối câu năm.” Anh gõ que xuống hàng thứ năm. “Đa. Đa không vần với thầm, cũng không vần với đầm. Cả chuỗi chạy tốt, chỉ gãy đúng một mắt xích.”

“Hát sai à?” Linh hỏi.

“Truyền sai. Bao nhiêu đời người ta hát cho con ngủ, mỗi đời lệch đi một chút xíu, đến một ngày thành ‘đa’.” Anh đứng dậy, phủi tay. “Người xưa viết lời gọi vào bài ru, và tôi đoán họ cố tình chọn thể thơ có vần, vì vần chính là cách tự kiểm tra. Chép sai một chữ là tai nghe ra ngay. Bên tôi gọi nó là mã kiểm tra.”

“Gãy một mắt xích thì cả sợi dây không kéo được gì,” Xuân nói. “Hèn gì hòn đá chịu nghe bốn câu rồi bỏ.”

“Đúng vậy. Nó nhận được bốn câu đầu vì bốn câu đầu còn nguyên. Đến chỗ lỗi thì nó dừng, chờ bản sửa.” Vĩnh Thành nhìn bài thơ trên nền đất, thấy ngứa ngáy đúng kiểu của người làm nghề, khi gặp một đoạn mã cũ bị ai đó vá bậy hàng chục năm mà không dám xóa. “Hay thật. Họ không để lại tài liệu hướng dẫn. Họ để lại một bài hát, rồi nhờ cả làng sao lưu giúp bằng miệng.”

Ông Cần vuốt chòm râu bạc, im lặng một lúc lâu. “Dưới gốc đa đầu làng, mỗi dịp trước mùa gặt, già trẻ đều tụ lại hát bài này,” ông nói chậm. “Từ đời ông cố. Hóa ra chúng ta hát nhầm trước cái cây suốt mấy trăm năm.”

“Cây đa không phiền đâu ạ, nó chắc cũng thích nghe hát,” Linh an ủi.

Xuân đã mở sổ chép cổ văn, lật tới trang có những ký hiệu cháy sém ở mép. Anh dò từng dòng bằng đầu ngón tay, miệng mấp máy đếm. “Có một hàng nói về nút thứ ba. Hình vẽ là một thân cây, bên cạnh có ký hiệu mà chúng tôi dùng để chỉ thứ gỗ thơm, nhựa đen.” Anh ngẩng lên. “Trầm. Hòn ba nằm dưới cội trầm.”

“Chữ đó vần với thầm và đầm,” Vĩnh Thành nói. “Khớp.”

Linh nhảy dựng lên. “Cây dó bị sét đánh ở sườn đồi sau lưng! Cháu hay trốn ở đó mỗi lần bà gọi đi rửa bát. Cây có nhựa đen, to ba người ôm.”

“Mai chúng ta đến đó,” ông Cần nói. “Còn hôm nay, bài ru bảo bắt đầu từ hòn đầu thì ta bắt đầu từ hòn đầu.”

Đến chiều muộn, họ đã đứng trên mỏm đồi phía đông, nơi con đường dốc từ ngoài vào làng chạy ngang. Gió ở đây thổi quanh năm. Trên đỉnh có một đống đá xếp chồng, quấn đầy vải đỏ phai màu, nơi khách đi đường vẫn dừng lại cầu bình an. Vĩnh Thành mở bản đồ, đánh dấu bằng lệnh /mark. Chấm sáng của N1 nằm gọn ngay dưới đống đá.

Họ dỡ từng hòn, cẩn thận xếp sang bên, cho đến khi lộ ra một phiến đá xám cắm sâu vào đất, nhỏ hơn trụ ở rừng nhiều, khắc cùng một đường xoắn ốc.

Linh quỳ xuống bên cạnh, đặt bàn tay nhỏ lên mặt đá, rồi hát to, rõ từng chữ: “Hòn đầu gọi gió trên đồi.”

Ngọn gió đang thổi từ đông bỗng ngừng hẳn. Một khoảnh khắc im lặng đến lạ. Rồi gió quay đầu, thổi ngược từ phía thung lũng lên, mang theo mùi khói bếp và tiếng gà gáy chiều, êm như bàn tay xoa lưng. Dải vải đỏ bay thẳng về phía mặt trời lặn.

[KẾT NỐI N1 — ĐÃ THIẾT LẬP] Trạng thái nút: THỨC

Chức năng: điều hòa luồng gió trong thung lũng

Tiến độ mở khóa /connect: 1/3

“Gió nghe lời cô bé kìa,” Xuân thì thầm.

“Gió nghe câu hát đúng vần thôi,” Vĩnh Thành đáp, nhưng giọng anh cũng nhẹ đi.

Hòn hai thì không cần đi xa. Khi đêm xuống, họ ra giếng cũ ở rìa làng, nơi hai người vẫn ngồi mỗi tối. Mấy chục năm nay ông Cần uống nước giếng này mà chưa bao giờ nhìn kỹ viền đá thành giếng. Bây giờ, dưới ánh đèn dầu, Vĩnh Thành thấy một đoạn viền khắc xoắn ốc, mòn đến mức phải sờ bằng ngón tay mới nhận ra.

Linh lại hát. Lần này không có gió, không có ánh sáng. Chỉ có tiếng nước. Dưới đáy giếng sâu, một dòng nước vốn đã chảy lặng lẽ bao nhiêu năm bỗng reo lên như tiếng suối nhỏ, mực nước dâng lên hai gang tay, trong đến mức nhìn thấy cả ngôi sao phản chiếu ở đáy.

[KẾT NỐI N2 — ĐÃ THIẾT LẬP] Chức năng: điều hòa mạch nước ngầm

Tiến độ mở khóa /connect: 2/3

Bác Hai Gôn xách thùng đến lấy nước tối, đứng sững trước mặt họ, nhìn cái giếng, nhìn Linh, nhìn ông Cần.

“Giếng… có chuyện gì thế ạ?”

“Con bé hát ru cho nó ngủ ngon đấy mà,” ông Cần đáp tỉnh bơ, và quay đi để giấu nụ cười.