Chương 15: Số Dư Đầu Kỳ
Một tháng sau, kho bạc hoàng triều được đếm lại.
Lần này mọi thứ làm theo cách của Thanh Minh, đến mức ông Trịnh Cương phải than rằng ông đếm bạc bốn mươi năm chưa bao giờ phải đếm nhiều lần như thế. Ba nhóm đứng ở ba góc, không ai nhìn giấy của ai. Bên ngoài cửa kho, hai viên quan Bộ Lễ và một quan Ngự sử đứng làm chứng, đây là điều Thanh Minh nằng nặc đòi, vì anh cho rằng người đếm không được là người ký, và người ký không được là người giữ chìa.
Kho không còn trống nửa phòng như trước. Mười bốn rương bạc đóng dấu họ Tiêu đã được nấu lại, đúc thành những nén mang dấu vuông của triều đình. Nhà cửa, ruộng đất tịch biên của Tống Văn Hậu và Tiêu Bá Vạn được giao Bộ Hộ bán dần, ghi vào một cuốn sổ riêng. Chín nghìn lượng của Phùng Đức, nộp lại đến từng đồng, nằm riêng trong một khay nhỏ, có nhãn ghi bằng chữ viết tay của chính ông cụ: “Hoàn trả.”
Khi ba tờ giấy đặt cạnh nhau trên bàn gỗ, Dư Cảnh đọc to.
“Nhóm một: bốn nghìn ba trăm tám mươi nén, tức hai mươi mốt vạn chín nghìn lượng.”
“Nhóm hai?”
“Hai mươi mốt vạn chín nghìn.”
“Nhóm ba?”
“Hai mươi mốt vạn chín nghìn.”
Ông Trịnh Cương quay sang người bên cạnh, nghễnh ngãng như mọi khi. “Họ nói bao nhiêu?”
“Đủ, thưa lão!” mười thư lại đồng thanh.
Ông cụ đứng im lặng một lúc, rồi bật khóc không giấu giếm, hai bàn tay run run quệt lên chòm râu bạc. “Bốn chục năm. Bốn chục năm lão mới thấy số bạc trong kho khớp với số trong sổ.” Ông nghẹn lại. “Mà lão chẳng cần đến sổ nào cả. Lão chỉ cần được nhìn thấy nó đầy.”
Thanh Minh đứng cạnh, không nói. Anh nhận ra, trong lúc đếm, anh đã phải đổi tay giữ bút hai lần vì lòng bàn tay ướt mồ hôi.
Tuần ấy, hoàng đế ban một chỉ dụ mà toàn triều đọc đi đọc lại: lập Kế Toán Viện, trực thuộc ngự tiền, do Thanh Minh đứng đầu, Lâm Đạt làm phó, Dư Cảnh làm chủ sự. Từ nay, không ai trong triều được giữ sổ của chính mình. Người ghi sổ khác người giữ bạc, người giữ bạc khác người kiểm bạc. Mọi sổ sách quan trọng phải có ba bản ở ba nơi. Và điều khoản cuối cùng, được viết tay bởi chính ngài, khiến Thanh Minh phải đọc lại hai lần: “Mọi món quà trao cho quan viên, từ bất kỳ ai, kể cả hoàng đế, đều phải có biên nhận.”
Một nghìn chín trăm người lính ma bị xóa khỏi bảng lương, và kho quân lương được nhập lại mười bốn nghìn thạch gạo mua từ tài sản họ Tiêu, lần này gạo thật, kiểm bằng xiên thép ở mọi hàng, không chỉ hàng đầu. Ông Hạ ở Thủy quan được thăng lên cai quản toàn bộ sổ bến sông, kèm một khoản thưởng đủ để cậu con trai của ông trở lại Bộ Công. Ông nhận chỉ dụ bằng hai tay, xem hết một lượt, rồi bảo, giọng gắt gỏng nhưng mắt đỏ hoe: “Lão cứ tưởng mình sẽ chết với cái hòm dưới sàn nhà.” Còn Ngô Hạc, người thư lại bán tin, bị đưa về làm việc dưới tay ông Hạ, nhiệm vụ duy nhất là điền bảng tổng hợp mỗi ngày, trong ba năm. Hạc cúi đầu nhận, thở ra như người vừa thoát án tử. Còn Phùng Đức lên lăng hầu từ sáng sớm hôm sau, để lại trên bàn Thanh Minh một ấm trà đất nung kèm tờ biên nhận viết tay: “Một ấm trà, giá hai đồng, không có ý đồ gì.”
Sáng ngày thứ mười lăm của tháng, hoàng đế thân hành đến Bộ Hộ, không báo trước, chỉ mang theo hai thị vệ. Ngài ngồi xuống bàn của Thanh Minh, lật xem cuốn sổ mới. Cuốn sổ có cột thu, cột chi, cột dư. Chữ ngay hàng thẳng lối.
“Số dư đầu kỳ,” ngài đọc. “Hai mươi mốt vạn chín nghìn lượng.”
“Đã đếm ba lần, thưa Bệ hạ.”
“Con số này,” hoàng đế nói, “là số đầu tiên trẫm tin trong năm năm.”
Ngài đứng dậy, bước đến cửa sổ nhìn ra vườn, tay chắp sau lưng, dáng người trẻ nhưng cô độc. “Hôm qua, đội tu đê phía bắc xin trẫm hai vạn lượng. Giống như năm ngoái. Trẫm hỏi Hộ bộ khi nào có bạc.”
Thanh Minh lặng đi một nhịp, vì anh biết đây là câu hỏi nặng đến cỡ nào. “Bộ Hộ đã trả họ hôm qua, thưa Bệ hạ. Bạc đã đến đê trước trưa.”
“Trẫm biết.” Hoàng đế quay lại, mắt sáng một cách kỳ lạ. “Năm ngoái, đê vỡ rồi bạc mới đến. Năm nay lần đầu tiên bạc đến trước nước.” Ngài ngừng lại. “Dân chết ba trăm người. Trẫm không đòi ngươi làm lại được chuyện đó. Nhưng cảm ơn.”
Thanh Minh cúi đầu, không biết nói gì. Kế toán chưa bao giờ nhận lời cảm ơn trực tiếp từ người sử dụng số liệu.
Chiều tối, khi mọi người đã về, Thanh Minh ngồi lại một mình trong phòng của Kế Toán Viện, ánh hoàng hôn đổ vàng lên bàn. Ngoài cửa sổ, mái ngói cung điện nối nhau chạy dài đến chân trời, và trong một thoáng ngắn ngủi, anh nhớ đến những buổi tối cuối năm tài chính ở tòa nhà kính, khi cả phòng kế toán thức đến sáng chỉ vì lệch một con số. Hồi đó anh ghét cuối năm. Bây giờ anh nghĩ mình sẽ không bao giờ ghét nó nữa.
Anh không biết vì sao mình ở đây, và anh đã thôi hỏi. Có những cuốn sổ không có người nào để hỏi, chỉ có thể tiếp tục ghi.
Anh mài mực, nhúng bút, mở trang đầu tiên của cuốn sổ cái mới mà hoàng đế vừa ban. Anh viết ngày, viết tên đơn vị, viết dòng đầu tiên của cột có: số dư đầu kỳ, hai mươi mốt vạn chín nghìn lượng. Rồi anh viết dòng đối ứng của nó vào cột nợ, bằng nét chữ nhỏ nhưng chắc.
Anh cộng hai cột, rồi nhìn kết quả thật lâu.
Hai con số bằng nhau. Không thừa, không thiếu, không cần giải thích với ai.
Thanh Minh đặt bút xuống, dựa lưng vào ghế, và mỉm cười.