Chương 28: Mùa Cấy Đầu Tiên
Cơn mưa đầu mùa đến vào giữa tháng Bảy, rả rích suốt ba ngày, và đến sáng thứ tư thì các thửa ruộng bậc thang đã đầy nước. Mỗi bậc là một tấm gương dài, phản chiếu mây trắng và đỉnh núi, kéo thành một chuỗi những mảnh trời xếp thang lên triền đồi. Tiếng ếch nhái vang rền khắp thung lũng. Mạ đã được ươm xanh mướt trong luống ở gần suối, cao bằng gang tay, chờ được nhổ lên.
Cả làng ra đồng từ lúc gà gáy. Đàn ông xắn quần đến đầu gối, phụ nữ đội mũ rộng vành, trẻ con cầm từng bó mạ chạy dọc bờ ruộng. Hạt giống cho vụ này là nếp núi của làng, chọn lọc từ những bông tốt nhất của vụ gặt năm ngoái, cất trong những chum đất đặt dưới chân cây cột cái của lẫm lúa mới. Hòa thượng Chan đã đến rảy nước từ lúc sáng sớm, và cái phai trên núi, lần đầu tiên trong mười năm, được cả mười chín hộ cùng nhau dựng lại mà không ai phải họp bàn về thứ tự.
Win đứng giữa thửa ruộng thứ ba, nước đục ngập quá mắt cá chân, đôi ủng cao su của chồng bà Sri đã được vá hai chỗ. Đôi giày da bóng loáng ngày nào thì đang nằm trên hiên chòi, chẳng ai dám dùng, ngoại trừ Boon: thằng bé đã trồng hành lá vào đó, và tuyên bố đó là “giày vườn”.
Anh cầm một nắm mạ, hai ngón tay kẹp gốc, đẩy xuống bùn theo hàng thẳng. Một cây, hai cây, ba cây. Phum đứng cách anh ba bước chân, lưng cong, tay nhanh như máy, những hàng mạ non nối nhau xanh rì dưới ngón tay anh.
“Anh làm thế nào mà thẳng vậy?” Win hỏi, mồ hôi chảy ròng ròng.
“Nhìn núi mà cấy.” Phum không ngẩng lên. “Đừng nhìn tay.”
“Nhìn núi mà tay vẫn lệch.”
“Vì em cầm ngược.”
Win nhìn nắm mạ trong tay mình. Thật vậy: gốc quay lên, ngọn úp xuống. Anh bật cười, quay nó lại, và nghe tiếng cười rúc rích của Mai từ bậc dưới. Một lát sau, anh thò chân bước tới thì trượt, cả người ngã bổ nhào xuống bùn, bắn nước đầy mặt. Cả cánh đồng cười ầm.
“Ba Win!”
Tiếng gọi vang lên từ bờ ruộng, trong veo, to và rõ ràng. Win ngồi sững trong bùn, tóc dính đầy nước, quay đầu.
Boon đứng trên bờ, mũ rơm lệch, hai tay chống hông, con nghé Nếp, giờ đã lớn gần gấp đôi, đứng ngay sau lưng nó nhai cỏ. Mặt thằng bé nghiêm trọng như một thầy giáo.
“Ba Win cầm ngược nữa rồi! Con nói bao nhiêu lần!”
Cả cánh đồng vẫn đang cười mà Win chẳng nghe thấy gì nữa. Anh nhìn Boon, nhìn đôi mắt tròn xoe chờ đợi, và nhìn sang Phum. Phum đã đứng thẳng lên, hai tay đầy bùn, ánh mắt hướng về phía Win. Anh không cười thành tiếng, nhưng ánh mắt dịu dàng đến nỗi Win phải nhìn đi chỗ khác.
“Con gọi ba là…” giọng Win nghẹn lại.
“Con nghĩ xong rồi.” Boon tiến tới mép ruộng, ngồi xổm xuống, đối diện anh. “Ba Phum là ba. Chú Win ở chung nhà, đi cấy chung, nấu cơm chung, vẽ nhà cho con. Vậy là ba Win.” Nó ngừng một nhịp, thêm vẻ nghiêm chỉnh: “Con hỏi mẹ rồi. Mẹ nháy mắt.”
Win bật khóc và bật cười cùng một lúc. Anh lội lên bờ, ôm lấy thằng bé bằng hai cánh tay đầy bùn, mặc cho Boon la oai oái vì quần áo bị lem. Phum đi tới, đặt bàn tay lấm bùn lên đầu cả hai.
“Thôi, cấy đi,” anh nói, giọng khàn. “Còn cả thửa trên.”
Gần trưa, nắng lên, hơi nước bốc từ ruộng thành những dải mỏng. Ông Somsak tuyên bố nghỉ ăn. Bà Daeng và mấy bà khác mở các ống xôi tre, dọn ra bờ ruộng cùng cá nướng, rau luộc và nước chấm cay. Ai cũng ngồi bệt, quần áo ướt nhẹp, tay còn nguyên bùn.
Đúng lúc đó, Mai chỉ tay về phía con đường đất.
Một người đàn ông đứng ở đầu bờ ruộng thấp nhất, cách đám đông một quãng. Ông mặc sơ mi vải thô màu xám, quần xắn gấu, chân đi đôi dép cao su cũ. Tóc ông bạc nhiều hơn Win nhớ. Ông cứ đứng đó, hai tay buông thõng, như người đến nhầm đám hội.
Ai cũng nhận ra ông, và cả làng im lặng. Win đứng dậy, định đi ra, nhưng đã có người nhanh hơn anh. Boon nhón một ống xôi trong tay bà Daeng, tung tăng chạy dọc bờ ruộng, đến trước mặt người đàn ông cao lớn đó, ngước mặt lên.
“Ông ơi, ông ăn xôi không? Mặt ông trắng như xôi vậy đó!”
M.L. Tawan cúi xuống nhìn thằng bé. Win không nghe rõ ông nói gì. Chỉ thấy ông nhận lấy ống xôi bằng cả hai tay, bóc một nắm đưa vào miệng, nhai rất chậm. Lúc nuốt xuống, vai ông run lên rất khẽ.
Phum đứng cạnh Win, mắt dõi theo. Anh không nói gì một lúc. Rồi anh quay sang ông Somsak, nói to vừa đủ: “Thửa cuối bậc thấp vẫn còn thiếu người cấy.”
Chỉ vậy. Không lời mời, không cái gật đầu. Nhưng M.L. Tawan, đang đứng ở rìa bờ ruộng đó, nghe rõ từng chữ. Ông nhìn xuống đôi dép, tháo ra, xắn quần cao hơn, và bước một chân xuống nước. Chân ông lún nhanh đến đầu gối trong bùn. Ông loạng choạng, rồi đứng vững, và ông Somsak, mặt vẫn lạnh như đá, đặt vào tay ông một bó mạ.
“Gốc xuống, ngọn lên,” ông Somsak nói. “Đừng cầm ngược.”
Win nhìn cha mình cúi lưng xuống thửa ruộng, hai ngón tay vụng về kẹp gốc mạ, và anh quay đi, vì có những thứ anh chưa muốn ai thấy.
Chiều muộn, khi cả làng đã về, ba người ngồi trên hiên chòi. Mưa nhẹ lại bắt đầu rơi, rì rào trên lớp lá cọ dày, thơm mùi đất ẩm. Boon đã ngủ, nằm giữa hai người, một tay ôm con châu chấu lá cọ cũ mà Win treo cạnh con cá bện trên đầu giường. Không một giọt nước nào lọt vào nhà.
“Hôm nay thằng nhỏ gọi em là ba,” Phum nói khẽ.
“Em nghe.”
“Anh có một điều muốn hỏi.” Phum nhìn mưa. “Hồi tháng Mười Hai, em hỏi anh yêu em hay yêu ký ức. Anh đã trả lời. Giờ em có còn đang tự hỏi không?”
Win quay sang, định nói gì đó nghiêm túc. Nhưng anh nhìn thấy khóe miệng có vết sẹo kia đang nhích lên, và hiểu ra Phum đang trêu mình.
“Em đang bận,” anh nói. “Mai còn phải cấy nốt thửa trên.”
Phum bật cười, tiếng cười trầm và ấm, lẫn trong tiếng mưa. Ngoài kia, thung lũng chìm dần vào bóng tối, từng bậc ruộng sáng lên những dải nước xanh bạc. Tiếng chuông chùa đổ hồi cuối ngày, và lần đầu tiên, Win nghe nó không còn thấy như tiếng gọi từ một nơi xa xôi nào, mà chỉ là chuông chùa nhà mình.