Chương 22: Cây Cột Giữ Mái

Boon sốt nhẹ suốt đêm, nằm cuộn trong chăn bông nhà bà Sri, được bà đút cho từng thìa nước gừng và dỗ bằng tiếng hát khàn khàn. Đến sáng, trán thằng bé đã mát. Nó ngủ say, một tay vẫn nắm vạt áo Phum, tay kia ôm cổ con nghé nằm dưới sàn. Win ngồi bên cạnh nhìn một lúc, rồi rón rén đứng dậy.

Anh không ngủ được. Từ lúc ở lẫm lúa trở về, tiếng gõ rỗng ấy cứ vang lên trong lòng bàn tay anh. Cốc, cốc. Như tiếng gõ cửa của người đã đứng ngoài từ hai mươi năm.

Anh đi một mình xuống chân đồi lúc trời chưa sáng hẳn. Sương trắng dày đặc quanh khung nhà đen xì, mưa đêm đã làm đất mềm và ướt. Win bước vào giữa các cột, dừng trước cây cột cái. Anh rút tấm ảnh trong túi áo ra, đưa lên so với thân cột trước mặt. Bàn tay người đàn ông già trong ảnh đặt đúng vào chỗ thấp, sát chân cột, nơi một dải hoa văn cánh sen chạm nổi chạy quanh thân gỗ, đã sạm đen vì lửa.

“Anh biết sẽ tìm thấy em ở đây.”

Win giật mình quay lại. Phum đứng ở rìa lẫm, vai áo còn ướt sương, tóc rối bù, quầng mắt thâm sau một đêm không chợp mắt. Anh không bước vào, chỉ tựa vào một cột khác, khoanh tay.

“Bà Sri trông Boon. Anh nói với bà là anh đi kiểm tra ruộng.” Anh liếc tấm ảnh. “Cái gì đó?”

Win đưa cho anh. Phum nhìn rất lâu, ngón tay thô ráp chạm vào góc tấm ảnh, vào hình cậu bé cầm đèn đứng sau cột. “Đây là anh.” Giọng anh khàn đi. “Hôm đó anh nhớ. Ông chủ Anan dẫn em tới đây, bảo anh cầm đèn vì trong lẫm tối.”

“Anh nhớ ông ấy nói gì không?”

Phum nhắm mắt lại. Win thấy hàng mi anh run run. Anh đang đi ngược hai mươi năm, lục lọi trong một ngăn ký ức mà chưa bao giờ nghĩ nó quan trọng.

“Ông gõ vào cột,” anh nói chậm rãi. “Ông bảo em: ‘Cháu biết vì sao cái nhà này đứng được ba mươi năm không? Vì cột cái. Giấy tờ quan trọng, người ta phải cất ở chỗ giữ cho nhà không đổ.’ Em hỏi: ‘Là cái cột này hả ông?’ Ông chỉ cười, và nói: ‘Cháu nhớ nhé.'” Phum mở mắt ra. “Anh nghĩ đó chỉ là lời người già. Đến bây giờ anh mới…”

Anh không nói hết. Win thấy rõ vẻ kinh ngạc hiện lên trên gương mặt anh, cùng một thứ khác, một nỗi đau cũ vừa bị gõ trúng.

Và đột nhiên Win nghe thấy. Không chỉ hiểu, mà nghe thấy, rất nhỏ, rất xa, giọng trầm ấm của ông nội, tiếng cười của ông trong bóng tối mùi gỗ mới, bàn tay ấm đặt lên vai anh. Cháu nhớ nhé. Khi ấy anh mới tám tuổi, và anh đã học thuộc câu ấy như học một bài thơ, rồi quên, vì cái mùa hè ấy đã nuốt chửng mọi thứ khác.

“Phum,” anh nói. “Mỗi người trong hai chúng ta chỉ nhớ một nửa.”

Phum nhìn anh. Rồi anh gật đầu.

Họ ngồi xổm xuống trước chân cột. Dưới lớp than đen và lớp bùn đêm mưa, Win dùng tay áo lau từng cánh sen chạm nổi. Phum rút trong thắt lưng ra một con dao nhỏ dùng để chẻ lạt, dùng nó dò từng cánh một. Đến cánh thứ bảy tính từ phía đông, mũi dao khựng lại. Đường viền của cánh sen này khác những cánh khác, hơi lõm vào, có một vệt sáp ong cũ nhét kín trong khe.

Phum ấn mũi dao vào. Lớp sáp nứt ra. Anh cạy nhẹ. Cánh sen bằng gỗ, dày chừng hai ngón tay, bật ra khỏi thân cột với tiếng “cạch” khẽ.

Bên trong là một hốc trống hình chữ nhật, được đục sâu vào lõi gỗ tếch, lót vải dầu và phủ lớp đất sét khô. Ở giữa nằm yên một ống đồng dài, nắp đậy kín bằng sáp.

Cả hai đều không nhúc nhích. Gió lùa qua các cột, sương tan thành những sợi mảnh. Từ xa, tiếng gà trống gáy báo sáng.

Win đưa tay vào, nâng ống đồng lên. Nó nặng và lạnh. Phum giữ hai đầu ống cho anh, ngón tay anh hơi run. Win cạy lớp sáp, rút ra một cuộn giấy dày, thô, đã ngả vàng, nhưng khô ráo và nguyên vẹn. Anh trải nó ra trên mặt đá phẳng.

Chữ viết tay bằng mực đen, nét thanh mảnh của một người từng học chữ rất kỹ. Dòng đầu tiên ghi tên Win nhận ra ngay: M.L. Anan. Bên dưới là những dòng dài. Win đọc to, giọng khàn:

“Ta, M.L. Anan, chủ của thung lũng này, nay tự nguyện trao cho các hộ canh tác ghi tên dưới đây cùng con cháu của họ, vĩnh viễn, quyền canh tác toàn bộ các thửa ruộng bậc thang cùng quyền dùng nước từ phai. Những thửa ruộng này không ai được mua, bán, chuyển nhượng hay lấy lại, kể cả con cháu của ta.”

Anh dừng, nuốt xuống. Phum đứng cạnh anh, bất động. Win đọc tiếp danh sách. Mười chín cái tên, mỗi tên kèm một dấu lăn tay. Cái thứ nhất: Kham. Rồi bà Daeng, ông Somsak, bà Pen, ông Tan, và nhiều cái tên khác.

Cuối trang có ba chữ ký, một dấu đỏ tròn của chùa, và một con dấu vuông của huyện. Dưới cùng, một dòng chữ nhỏ hơn, nét run run của người đã cao tuổi:

“Nếu người đọc là cháu ta, xin hãy giữ lời cho ta.”

Win đặt hai tay lên miệng. Anh nghe tiếng thở của Phum bên cạnh, nghẹn, nặng, đứt quãng. Anh quay lại, và lần đầu tiên anh thấy Phum khóc, không phải khóc vỡ ra mà là một dòng nước mắt lặng lẽ chảy xuống má, men theo vết sẹo nơi khóe môi, tới cằm.

“Cha anh biết,” Phum nói, giọng thấp. “Ông luôn gõ vào cái cột này mỗi tối trước khi về. Anh tưởng đó chỉ là thói quen.” Anh nhắm mắt. “Đêm ấy ông không chỉ vào cứu thóc giống.”

Win không nói gì. Anh nắm lấy tay Phum, và lần này không ai rút tay lại.