Chương 24: Bát Cháo Có Mùi Bùn
Phủ huyện không to như Mai Ngọc tưởng. Một dãy nhà ngói thấp, sân gạch rêu, hai cây mít già đổ bóng, mùi trầm thoang thoảng từ gian giữa. Ông Quý dẫn cô qua cổng, bước nhanh, vừa đi vừa nói khẽ. Nghĩa đi sau xách rương dụng cụ, đội nón thấp. Anh được giới thiệu là người khuân vác, và không ai hỏi gì thêm.
Bếp phủ huyện nằm ở góc sân sau. Một gian rộng nóc cao, ám khói, năm sáu người đang xúc rau, xắt thịt. Người đứng giữa là bếp Tụy, mập, mặt hầm hầm, tay cầm cái muôi sắt như cầm gậy.
“Cô nương này nấu cho bà cụ?” Ông Tụy liếc Mai Ngọc từ đầu đến chân. “Mười tám năm tôi nấu cho cả nhà quan, giờ quản gia mời người ngoài vào bếp.”
“Chỉ là việc của một ngày, ông Tụy.” Ông Quý nói bình thản. “Ông cứ lo mâm khách. Cô nương lo riêng phần của bà cụ.”
Mai Ngọc cúi đầu chào, không nói thêm. Ở một góc bếp, một cậu phụ bếp trẻ gầy nhỏ, mặt lanh lợi, đang cặm cụi rửa chén. Cậu ngẩng lên nhìn cô thật nhanh rồi cúi xuống, ngón tay vẫn đều đều chà trên miệng chén.
Ông Quý dẫn cô thẳng vào buồng bà cụ.
Căn phòng nhỏ, cửa sổ mở hé, có cái chõng gỗ trải chiếu cói và một bà lão nằm nghiêng, tóc bạc búi tròn, gò má hõm. Trên bàn cạnh chõng, một bát cháo đã nguội, còn đầy quá nửa. Mắt bà lão sắc, nhìn Mai Ngọc ngay từ ngưỡng cửa.
“Lại một đứa đến dỗ bà.”
“Dạ không ạ.” Mai Ngọc đứng cách xa chõng ba bước. “Con đến hỏi bà ăn gì thì ngon.”
Bà cụ nhướng mày, im lặng. Mai Ngọc kéo cái đôn gỗ ngồi xuống, ngang tầm mắt bà.
“Bà cụ nhớ nhất bữa cơm nào hồi nhỏ ạ?”
Một thoáng im lặng, rồi bà cụ khẽ hừ, vừa như khinh vừa như bị chạm đúng chỗ. “Cơm nguội với cà dầm tương. Mẹ tôi làm. Cà pháo xắt bốn, dầm với tương nhà làm, mấy lát gừng. Ăn với canh cua rau đay.” Bà ngừng, nhắm mắt. “Không ai nấu nổi mùi canh cua mẹ tôi.”
“Con nấu được canh cua,” Mai Ngọc nói. “Nhưng không phải để bà nhớ. Cua đồng giã, lọc lấy nước, bắc lửa nhỏ, không khuấy, đợi gạch nổi lên từng mảng. Rau đay vò kỹ, thả vào lúc tắt lửa. Nước canh phải ngọt ở đầu lưỡi, ngọt của cua chứ không cần thêm gì.”
Bà cụ mở mắt, nhìn cô lần thứ hai. “Ai dạy ngươi?”
“Con học của nhiều bà cụ ở nhiều nơi ạ. Bà nào cũng bảo cua đừng khuấy.”
Bà cụ không cười, nhưng khóe môi bà động nhẹ. Mai Ngọc nhấc bát cháo nguội trên bàn, múc một thìa, nếm. Cháo ninh nhừ, hạt gạo nở bung, nhưng vị chỉ có mặn mà không có ngọt, hơi chát sau cuống lưỡi. Đến lần nếm thứ hai, cô nhận ra mùi lẫn trong mùi cháo: mùi bùn.
Cô đặt bát xuống, cẩn thận giữ mặt không đổi.
“Bà cụ có thấy cháo có mùi lạ không ạ?”
“Tôi bảo họ cháo nhạt, họ cứ thêm muối. Càng thêm càng dở.” Bà cụ thở dài. “Chắc lưỡi bà già này hỏng rồi.”
“Dạ, lưỡi bà không hỏng đâu ạ.”
Chiều ấy, cô ở trong bếp phủ huyện đến tối khuya. Đám phụ bếp ra về hết, ông Tụy đã đi nghỉ, ông Quý ngồi trên cái ghế thấp, Nghĩa đứng sau lưng cô, và một ngọn đèn dầu soi lên dãy chum sành xếp dọc tường. Mai Ngọc mở nắp chum muối đầu tiên, bốc nắm trên mặt: trắng, ráo. Cô thọc cánh tay xuống tận đáy chum, bốc nắm thứ hai: xám, lạnh, ướt. Cô mang cả hai ra bàn, rồi làm ba phép của cụ Khải bằng cái chén sành và cái chảo của bếp.
Nước đục, vị chát, cân hao bốn phần mười. Cặn cát nằm dưới đáy vải lọc.
Ông Quý nhìn cặn cát một lúc lâu, môi mím lại thành một đường mỏng. “Mười năm,” ông nói. “Mười năm cả phủ huyện ăn thứ này, mà không ai biết.”
“Bà cụ nói cháo nhạt,” Mai Ngọc nói. “Nhạt hay không là do lưỡi bà, hay do thứ mà người ta bán cho bà?”
Trọng Nghĩa đứng im như cột. Cô thấy bàn tay anh siết trên thành chum, ngón cái ấn xuống nghe tiếng kêu khẽ của đất nung.
“Anh Quý,” anh nói chậm. “Giờ làm gì?”
“Chưa thể làm gì.” Ông Quý ngẩng lên, giọng thấp mà chắc. “Ông Tống Vĩnh là khách quen của phủ này, được nể trọng, có người nâng đỡ. Nếu tôi mang một cái chum muối tới quan huyện và nói muối của ông Tống ướt, ông ấy sẽ nói thợ bếp lười, kho ẩm, hoặc cô nương đây cố ý bêu xấu đối thủ buôn bán. Phải để quan huyện tự thấy.”
“Tự thấy bằng cách nào?” Mai Ngọc hỏi.
“Ngày mừng thọ, ông Tống ngồi cùng bàn các quan khách. Quan huyện và bà cụ sẽ ăn món cô nương nấu bằng muối sạch của cô, bà cụ sẽ nếm thấy. Rồi cô làm ba phép thử ngay trên bàn tiệc, trước mặt mọi người.” Ông Quý nhìn cô. “Nhưng cô phải làm đúng giờ đúng chỗ, không sớm không muộn. Và đừng để ai biết trước.”
Mai Ngọc gật. Cô nghĩ đến lời hứa với bà Hạnh. Điều kiện bà đặt ra đã xong: lầu đã có nguồn muối mới, đã bắt đầu cân khô trước mặt người giao hàng.
Cô đang lau chảo thì từ góc bếp có tiếng bát sứ chạm nhau lanh canh. Nghĩa quay phắt đầu. Trong bóng tối cuối gian, cạnh bồ chén bát, cậu phụ bếp trẻ ban sáng đứng bất động, hai tay còn dính nước, mắt mở to nhìn dãy ba chum muối vừa bị mở nắp.
“Anh… anh còn ở đây à?” Mai Ngọc hỏi, nhẹ nhàng như hỏi một đứa trẻ.
Cậu phụ bếp nuốt khan, cúi người thật thấp. “Dạ… tôi dọn nốt chén. Tôi về ngay.”
Cậu rảo bước ra cửa. Tiếng chân xa dần ngoài sân, nhanh hơn bình thường.
Ông Quý và Nghĩa nhìn nhau.
“Thằng Mão,” ông Quý nói. “Cháu họ xa của ông Chu.”