Chương 12: Chiếc Phao Bằng Cây Sậy
Finn trở về từ nhà buôn Garrick lúc trời mới sáng, hai tay không, tai đỏ ửng, và nói câu đầu tiên bằng giọng như thể đã tập suốt dọc đường.
“Ông ấy bảo cồn thảo dược hết hàng đến hết mùa.”
Elara đang cân bột ở bàn đá. Cô ngẩng lên. “Hết hàng?”
“Cháu thấy ở sau kho ông ấy chất đầy thùng, ngay cạnh cửa, cao tới nóc. Cháu hỏi sao nhiều thế mà bảo hết, ông ấy nói thùng ấy đã có người đặt.” Finn hạ giọng. “Cháu ghé tiệm Pell và nhà Ostrander nữa, hai nơi đều nói y hệt, như đã học thuộc.”
Bà Mireille đang đứng ở ngưỡng cửa bếp, khăn lau trong tay. Gương mặt bà không đổi, chỉ có đôi mắt lùi sâu hơn.
“Hội không cần ra lệnh,” bà nói. “Chỉ cần mỗi ông buôn tự hiểu mình sẽ có lợi hơn nếu không bán.”
Elara nhìn kệ nguyên liệu. Cồn thảo dược là thứ dung môi chiết hoạt chất từ vỏ liễu và rễ cam thảo, thiếu nó thì mọi công thức giảm đau của nhà thuốc không làm được. Cô nhẩm tính số lượng còn trong kho: hai thùng nhỏ. Với số đơn đang đổ về từ khi bà Odile rời đi, chừng bốn ngày.
“Còn nơi nào bán cồn không?”
“Chỉ có ba nhà ấy,” Mireille nói. “Hai mươi năm nay chỉ có ba nhà ấy.”
Marta, đang buộc nhãn lên hàng chai, nãy giờ chỉ nghe. Đến lúc này bà ngẩng đầu lên, mắt sáng một cách kỳ lạ.
“Cồn là rượu mạnh, phải không cô?”
“Gần như thế. Một thứ rượu rất tinh.”
“Ông Hobb ở bến sông cất rượu táo cho đám bốc vác.” Marta đặt cuộn dây xuống. “Mạnh đến mức rót vào chén rồi châm lửa là cháy xanh lè. Hồi chồng tôi còn sống, ông vẫn dùng nó xoa lưng.”
Finn cười phá lên. Nhưng Elara đã lặng người.
Loại rượu thì không thành vấn đề: bất kỳ thứ rượu mạnh nào cũng chiết được hoạt chất, miễn là biết chắc nó mạnh bao nhiêu. Rượu quá nhạt thì chiết không đủ và thuốc dễ hỏng. Rượu quá nồng thì chiết cả những thứ đắng chát không nên có. Cồn của Garrick luôn cùng một độ, đóng thùng, đóng dấu. Rượu của một người nấu ở bến sông thì mỗi mẻ một khác.
“Tôi cần một cách đo độ mạnh của rượu,” cô nói chậm. “Không bằng lửa, không bằng mũi.”
“Bằng phép thì đo được không?” Finn hỏi, rồi đỏ mặt. “Xin lỗi cô.”
“Không sao.” Cô ngồi xuống, kéo một tờ giấy lại. “Phép đo được, nhưng tôi không dùng được. Còn thứ không cần phép thì tôi học từ năm thứ hai ở Học viện, từ một giáo sư già nói rằng pháp sư nào không biết đo bằng đồng cân thì không đáng gọi là người nghiên cứu.”
Cô vẽ nhanh. Nguyên lý rất đơn giản: nước nặng hơn rượu. Một vật nổi trong nước sẽ chìm sâu hơn khi thả vào rượu, và càng nồng thì càng chìm. Nếu có một cái phao thẳng đứng, thân khắc vạch, thì độ chìm ấy đọc ra được như đọc thước.
Chiều hôm ấy, nhà thuốc Mireille thành xưởng chế tạo. Finn chạy ra chợ mua cây sậy khô thẳng nhất tìm được, loại dùng làm ống thổi lửa. Marta lục trong hộp đồ nghề của chồng và tìm ra mấy viên chì câu cá. Bà Mireille, không nói gì, lấy ra một chai cồn của Garrick, chai cuối cùng còn chưa mở nắp, đặt lên bàn như đặt một thứ thiêng liêng.
Elara cắt đoạn sậy, bịt một đầu bằng sáp ong, nhét chì vào đáy cho phao đứng thẳng, rồi bịt đầu còn lại. Cô thả nó vào cốc nước, nó bập bềnh một lúc rồi đứng yên, nhô lên một đoạn. Cô vạch mực ở chỗ ngang mặt nước. Rồi pha nửa cốc nước với nửa cốc cồn, thả phao vào, nó chìm sâu hơn, cô vạch tiếp. Cô pha theo tỷ lệ ba phần cồn một phần nước, rồi cồn nguyên chất, vạch từng bước. Bốn vạch, bốn nấc, mỗi nấc là một nồng độ mà cô tính đúng từng thìa.
Marta quan sát hết, hai tay chống hông. “Một cây sậy với mấy viên chì câu.”
“Một cây sậy với mấy viên chì câu và bốn phép tính.”
Hôm sau họ ra bến sông.
Ông Hobb là một ông già còng lưng, râu rối như tổ quạ, mùi trái cây lên men bám đầy áo. Xưởng của ông là một cái chái thấp sau lưng nhà kho, nơi hai thùng đồng nấu rượu đặt cạnh nhau, ống dẫn uốn lượn như ruột. Lúc nghe Marta nói họ muốn mua rượu táo, ông nhìn Elara với vẻ ngờ vực của người đã bị ép mua rẻ bán đắt quá nhiều lần.
“Mua nhiều là bao nhiêu?”
“Mười thùng một tuần, nếu rượu của ông đạt.”
“Đạt là đạt kiểu nào?”
Elara thả chiếc phao sậy vào cốc rượu ông rót. Nó chìm xuống, đứng lại giữa hai vạch. Ông Hobb nhìn chằm chằm.
“Rượu của ông có mẻ nồng hơn, có mẻ nhạt hơn. Với cái này, tôi biết ngay mẻ nào dùng được.” Cô ngẩng lên. “Tôi mua mẻ nào nằm ở hai vạch này, tôi pha thêm nước cho đúng độ. Giá bằng một phần ba giá Garrick.”
Ông già nhìn cái phao, nhìn cô, rồi ngồi xuống nền chái, gãi râu.
“Hai mươi năm nay tôi bán rượu cho dân bốc vác, tụi nó chỉ biết trả giá. Chưa ai hỏi mẻ này mạnh bao nhiêu.” Ông lẩm bẩm, nhưng giọng đã đổi. “Lô sau nấu cùng cách. Mà cô cứ đo, tôi không dám hứa giống.”
Họ mang về năm thùng ngay trong ngày hôm đó.
Tối ấy, khi Marta và Finn đã về, bà Mireille đứng cạnh chiếc bàn đá, nhìn năm thùng rượu táo xếp hàng sát tường. Tiếng gõ cửa vang lên. Trên ngưỡng cửa là Garrick, bụng phệ, áo choàng đắt tiền, mặt tươi như đón khách quý.
“Bà Mireille. Tôi nghe nói hàng của tôi dạo này khan hiếm, tôi vừa tìm ra được một lô. Giá cũ, tôi không tăng.”
“Cảm ơn ông,” bà Mireille nói. “Tôi không cần.”
Nụ cười của Garrick cứng lại. Ông nhìn qua vai bà, thấy năm thùng rượu và chiếc phao sậy trên bàn, và Elara nhận ra trong khoảnh khắc ấy rằng ông hiểu ra nhiều thứ cùng lúc.
“Bà nên nghĩ lại,” ông nói khẽ. “Có những người không thích bà làm thế này.”
“Ta biết,” bà Mireille đáp. “Hai mươi năm ta đã biết.”
Bà đóng cửa, kéo then, rồi quay lại và nhìn Elara.
“Cô vừa cứu tiệm này một lần. Đừng để cái phao ấy nằm yên trong ngăn kéo từ ngày mai.”
Elara nhìn thùng rượu. “Mỗi thùng sẽ đo lại. Tôi sẽ ghi vào sổ.”
Cô tin chắc như thế, và cô nhớ mình đã nói câu ấy với tất cả sự chắc chắn của một người chưa từng bị thùng rượu nào lừa.